Bilişim hukukunda kişilik hakları

(Yaşam, sağlık, özgürlükler, şeref ve haysiyet, özel yaşam, isim, resim, his yaşamı gibi kişisel varlıklar üzerindeki haklar kişilik hakkını ifade eder.) Kişilik hakkını, “kişinin toplum içindeki saygınlığını ve kişiliğini serbestçe geliştirmesini temin eden ögelerin tümü üzerindeki hakları” olarak tanımlamak mümkündür. Kişilik hakkı, kişinin tüm korunan haklarının, değerlerinin ve varlıklarının bütünüdür. Kişilik hakkı kişisel varlıkların korunmasıyla ilgilidir. Kişisel varlıklar “iç kişisel varlıklar” / “dış kişisel varlıklar” olarak ikiye ayrılmaktadır.

İç kişisel varlıklar; kişinin insan olması nedeniyle sahip olduğu varlıklardır. Vücut, yaşam, sıhhat ve ruhsal tamlık üzerindeki hak, faaliyet özgürlüğü, kişisel iş gücü üzerindeki hak gibidir.

Dış kişisel varlıklar; sosyal ilişkide bulunma hakkı olarak adlandırılır. Şeref ve haysiyet, özel tanıtma araçları (isim, meslek, unvanları, armalar, ticari markaları, diğer ticari tanıtma araçları, hükmi şahsiyet isimleri gibi) resim ve ses gibi varlıklar da bunlar arasında sayılabilir.

Bazı hukukçular ise kişisel varlıkları üçe ayırır: Kişinin psişik alanı, fizik alanı ve sosyal kişilik alanı. Psişik alana; kişinin duygu yaşamı zihin ve irade yaşamının dokunulmazlığı girer. Fizik alanına; kişinin bedensel dokunulmazlığı üzerindeki haklar girer. Sosyal kişilik alanına; kişinin toplum içindeki durumunun korunmasına ilişkin varlıkları girmektedir.

Kişilik hakkı mal varlığı değil, kişisel varlık (şahıs varlığı) üzerindeki haklardandır. Kişilik hakları kişiye bağlı haklardan olup başkasına devredilemez. Bu haklardan kural olarak vazgeçilemez. Zaman aşımına uğramaz. Bir borç için rehin verilemez. İflas masasına konu olmaz. Mutlak haklardandır. Herkese karşı ileri sürülebilir. Kişinin onur ve saygınlığını toplum içinde ortadan kaldıran veya zedeleyen tüm saldırılar “kişilik hakkına” saldırı olarak kabul edilmelidir. Her hakaret ve sövme fiilinin kişilik haklarına zarar verici nitelikte sayılabilmesi için fiilin mutlaka suç oluşturması zorunlu değildir. “Suçta Kanunilik” kuralı gereği, suç oluşturmadığı hâlde kişilik haklarına saldırı niteliğinde fiiller işlenebilir. Saldırı hâlinde sadece manevi bir zararın doğacağı, maddi zararın meydana gelmeyeceği anlamına gelmez.

Bilişim ve kişilik hakları: bu alanda en büyük sorun, kişilik haklarına internet aracılığı ile yapılan tecavüzlerdir. İnternet aracılığı ile yapılan kişilik hakları ihlalleri;

• Alan adı (Domain Name) açısından kişilik hakkı ihlalleri
• Elektronik posta (E-mail) aracılığıyla kişilik haklarına tecavüz
• Spam/spamming
• Web sayfalarındaki yayınlar nedeniyle kişilik kakları ihlali
• Elektronik ticarette reklamlar aracılığıyla kişilik haklarına tecavüz
• Sosyal medya sitelerinde kişilik hakları ihlalleri
• Kişisel verilerin gizliliği ve korunması

Pop şarkıcısı Tarkan’ın isminin kendisinden habersiz olarak alınması ve kendisine astronomik fiyatla satışının teklif edilmesi bu alandaki kişilik hakkı ihlaline örnek teşkil etmektedir. Kişilerin e-postalarına ürkütücü, saldırgan, pornografik içerikli mesajlar ve fotoğraflar gönderilmesi de böyle bir ihlali doğurmaktadır. Haber sitelerinde ya da ticari amaçlı web sitelerinde sesli veya görüntülü olarak gerçek dışı haberler, asılsız suçlama ve iftiralara, sövme ya da hakaret içeren yayınların yapıldığı görülmektedir. Bu tür haberler verilirken yargı kararlarına da yansımış olan dört ilke göz önüne alınmalıdır.

Bunlar;
• Haberde gerçeklik,
• Haberde güncellik,
• Kamu yararı ve toplumsal ilgi,
• Konu ile anlatım arasında düşünsel bağlılık, amaca uygun araç kullanma birlikte bulunmalıdır.